استفاده ی آزاد و مداوم از کتابخانه ، کتابها ، اسناد و رسانه های متفاوت موجود در آن مستلزم حفاظت آنها از نظر دوام و طول عمر است . یک کتابخانه ی باز و فعال با رفت و آمد آزاد مراجعان نه تنها موارد حفاظتی متعدد بلکه اصول بهداشتی خاصی را نیز ایجاب می کند .
با رعایت مسائل همه جانبه اعم از به کارگیری مواد نسوز ، در نظر گرفتن رطوبت زمین ، شعاع آفتاب ، پدیده ی پژواک ، گرمای شوفاژ ، مبارزه با حشرات و کرم های کتاب تا دقت در حفظ و نگهداری مواد امانتی باید به حفظ کتاب و کتابخانه کمک کرد .
حال به برخی از عوامل فیزیکی تهدید کننده نظیر گرما ، رطوبت ، گرد و غبار و غیره و نیز عواملی که به استفاده ی مستقیم مراجعین مربوط است و چیزهایی که به استفاده ی بهتر آنان کمک می کند ( نظیر روشنایی طبیعی ، نور مصنوعی ، آفتاب و صدا ) اشاره می کنیم .
الف) گرما : شوفاژ و سایر گرم کننده های کتابخانه باید به صورتی باشند که باعث خشکی هوا نشوند و در درجه حرارت محیط تغییرات ناگهانی ایجاد نکنند .
امروزه حد اکثر ۱۸ درجه سانتیگراد ، به علاوه یا منهای ۱ درجه گرمای مطلوب مورد تأیید برای کتابخانه هاست .
ب) هوا : از دیگر موارد ضروری در کتابخانه تنظیم فشار هوا و رطوبت و وجود دستگاه های مناسب برای این منظور است . در بعضی شرایط وجود در و پنجره ها برای این منظور کافی است ، ولی تهویه ی طبیعی موقتی است و هنگام تغییر درجه حرارت هوا یا در شرایط خاص و به نسبت وضعیت ساختمان ممکن است چندان مفید نباشد مثل ساختمان هایی که پنجره ی دو جداره دارند .
ج) رطوبت : برای نگهداری مطلوب مجموعه های کتاب ، رطوبت تا حدودی لازم است . هوای خشک کاغذ و چرم را حراب و شکننده می کند و ازدیاد رطوبت نیز مقاومت فیزیکی و شیمیایی مواد را از بین برده ، باعث نشو و نمای قارچ های ذره بینی و انگلی و سبب پیدایش بیماری های کریپتوگامیک می شود . تغییرات ناگهانی ، خشکی و رطوبت گاه ضایعات غیر قابل جبرانی به جا می گذارد .
د) گرد و غبار : گرد و غبار و آلودگی هوا نیز از عوامب ضایع کننده ی مجموعه ها محسوب می شوند . کتابخانه هایی که دارای ذخایر قیمتی هستند برای جلوگیری از ورود گازهای سمی موجود در هوا و تخریب مجموعه ها باید احتیاط های تخصصی لازم را رعایت کنند ، مثل : پاک کردن و تمیز نگه داشتن مرتب جلوی کتابخانه و پله های بیرونی ... تخلیه های سریع آب از این نواحی در صورتی که باران شدید باشد ... پاکیزه نگه داشتن راه رفت و آمد و گذاشتن زیر پایی های گوناگون برای تمیز کردن کفش ها قبل از ورود به کتابخانه ... استفاده از انواع کف پوش های پلاستیکی محکم ئ در عین حال بی صدا که به خوبی قابل شستشو باشد و اجتناب از به کارگیری موکت و سایر وسایلی که گرد و غبار ایجاد می کنند .
ه) صدا : برقراری سکوت و ایجاد محیط مناسب برای مطالعه و سایر کارهای کتابخانه ضروری است . به همین منظور باید تا حد مقدور صداها را کنترل کرد و از ایجاد مزاحمت صوتی جلوگیری به عمل آورد . در یک محیط آرام و ساکت دو نوع صدا تولید اختلال می کند : یکی صداهای ناشی از راه رفتن ، به هم خوردن در و پنجره ها ، ارتعاش مربوط به کانال ها و لوله ها و سایر صداهایی که در داخل محیط ممکن است ایجاد شود . صداهای دیگر ممکن است ناشی از گفت و گوی بین اشخاص ، صدای موتور ماشین و غیره باشد .
و) نور طبیعی : روشنایی زیاد و انعکاس آن روی کاغذ سفید یا روی پوشش های روشن و براق مطالعه را دشوار می کند . علاوه بر آن روشنایی زیاد با اشعه ماوراء بنفش باعث تخریب اجزای کتاب از قبیل کاغذ ، پارچه ، مرکب ، رنگ و چرم می شود . یکی از نورهایی که در کتابخانه ممکن است با آن سر و کار داشته باشیم ، نور خورشید است . برای مصون داشتن خوانندگان و منابع کتابخانه از تابش مستقیم نور خورشید می توان دو روش اتّخاذ کرد : یکی انتخاب جهت سالن ها و دیگری استفاده از وسایل بریا حفاظت از آفتاب .
ز) نور مصنوعی : این نور مضرات آفتاب را ندارد زیرا مقدار و تغییر و تنظیم آن در اختیار انسان است . اما این نور ممکن است سبب ازدیاد گرما و تخریب تدریجی منابع شود .
...
